Dzieje wsi i parafii Rac?awice

Ksi??ka Rac?awice

Kazimierz Tomczyk : Dzieje wsi i parafii Rac?awice

Wydano : Krakw : Kazimierz Tomczyk, 2000

OD AUTORA

Niniejsza ksi??ka po?wi?cona jest dziejom starej ?redniowiecznej wsi Rac?awice. Wie? ta jest cz?sto mylona ze s?ynnymi Rac?awicami ko?o Miechowa, gdzie w roku 1794 Tadeusz Ko?ciuszko stoczy? zwyci?sk? bitw? z oddzia?ami rosyjskimi. Dlatego w celu odr?nienia u?ywa si? niekiedy okre?lenia Rac?awice Olkuskie.

Jak ka?da wie?, tak i Rac?awice maj? swoje z?o?one dzieje, ktre wydawa?y si? na tyle interesuj?ce, aby zaj?? si? ich dok?adnym zbadaniem. Tym bardziej, i? do tej pory nie ukaza?a si? ?adna publikacja, ktra by?aby po?wi?cona historii tej?e wsi.

Przekazuj?c t? ksi??k? w r?ce Czytelnikw, odczuwam szczegln? rado??, ?e dane mi by?o sprosta? wyzwaniu, jakie sobie postawi?em jeszcze podczas studiw, aby przedstawi? i wyda? w formie ksi??kowej dzieje tej naszej ma?ej ojczyzny" z ktrej pochodzimy, gdzie ?yli i pracowali nasi przodkowie.

Historia ma r?ne oblicza. Ta podr?cznikow? opowiada o krlach, wojnach i wydarzeniach politycznych. Obok niej, niejako rwnolegle istnieje historia lokalna, na ktr? sk?adaj? si? losy zwyk?ych ludzi, ich trud codzienny i zmagania z losem. J? w?a?nie postanowi?em przedstawi? w mojej publikacji, aby ukaza? czytelnikowi przesz?o??, w ktrej obok nieznanych nam wydarze? i osb, pojawiaj? si? by? mo?e bliscy nam ludzie, nosz?cy nazwiska nasze lub naszych krewnych.

Przy opracowaniu tekstu przyj??em podzia? materia?u na 4 rozdzia?y. W pierwszym omwi?em dzieje Rac?awic w okresie przedrozbiorowym. Wyja?ni?em pochodzenie nazwy wsi, przedstawi?em struktur? zawodow? i spo?eczn? wczesnej ludno?ci, jej obci??enia i powinno?ci feudalne, sprawy gospodarcze oraz problemy szkolnictwa parafialnego.

Drugi rozdzia? obejmuj?cy okres rozbiorw zawiera zagadnienia gospodarczo-spo?eczne, o?wiatowe, a tak?e rejestr wydarze? spo?eczno-wojskowych z okresu powsta? narodowych i I wojny ?wiatowej, dotycz?cy obszaru wsi i terenw przyleg?ych.

W trzecim, po?wi?conym dziejom wsi w latach 1918- 1945, omwi?em wczesn? sytuacj? materialn? ludno?ci, sprawy szkolnictwa, przedstawi?em zaanga?owanie mieszka?cw Rac?awic w dzia?alno?? konspiracyjn? oraz trudno?ci wynikaj?ce z okupacji hitlerowskiej.

W rozdziale czwartym obejmuj?cym lata 1945-1999, przedstawi?em w zarysie zagadnienia spo?eczno-gospodarcze, kulturalno-o?wiatowe oraz dotycz?ce zaopatrzenia wsi i ochrony zdrowia. Ponadto ka?dy z rozdzia?w zawiera dane staty-styczno-demograficzne, a tak?e bogate dzieje ko?cio?a i parafii.

Ko?cow? cz??? pracy stanowi? aneksy. W ich sk?ad wchodz?: opis procesu s?dowego z 1672 roku w sprawie o pobicie Urbana Sczyg?a z Rac?awic przez Stanis?awa Ma?odobrego z Pacz?towic; umowa z roku 1758 o darowi?nie gruntu gromadzkiego na wystawienie przytu?ku ubogich (szpitala); spis mieszka?cw Rac?awic z 1789 roku poddanych starostwu rabszty?skiemu; Poczet ksi??y, pracuj?cych w parafii w latach 1325-2000; umowa z roku 1696, na mocy ktrej Sa?kowie z Rac?awic, przekazali swj ogrd miejscowemu ko?cio?owi; opis ko?cio?a parafialnego w Rac?awicach z 1839 roku; wykaz parafian, ktrzy w 1916 roku brali udzia? w akcji ukrycia dzwonw zagro?onych konfiskat?; spis mieszka?cw Rac?awic, uczestnikw II wojny ?wiatowej; wykaz osb z Rac?awic, ktre nale?a?y do Armii Krajowej; spis radnych; wykaz mieszka?cw, ktrzy wchodzili w sk?ad Spo?ecznych Komitetw: Wodoci?gowego, Gazyfikacyjnego, Telefonicznego; spis mieszka?cw Rac?awic, ktrzy uko?czyli studia wy?sze oraz osb studiuj?cych obecnie (1999); najwa?niejsze osi?gni?cia sportowe uczniw Szko?y Podstawowej z Rac?awic; wykaz nauczycieli pracuj?cych w przesz?o?ci i obecnie w Rac?awicach; wiadomo?ci o osobach duchownych, pochodz?cych z naszej parafii; opis przydro?nych kaplic i krzy?y; opis ikonograficzny kilku zabytkowych dzie? malarskich z ko?cio?a parafialnego w Rac?awicach.

Jak ju? wspomnia?em, ksi??ka ta przedstawia przede wszystkim histori? Rac?awic, i dlatego informacje, dotycz?ce pozosta?ych miejscowo?ci, wchodz?cych w sk?ad parafii, celowo ograniczy?em do niezb?dnych. Je?li ksi??ka zyska uznanie i wzbudzi w czytelniku zainteresowanie histori? lokaln?, to nie wykluczam przygotowania monografii ktrej? z okolicznych miejscowo?ci.

Pisz?c t? prac? korzysta?em m.in. z monografii J. Louisa, po?wi?conej s?siedniej wsi Pacz?towice. Si?gn??em do cennego wydawnictwa, jakim jest wydany w roku 1888 S?ownik Geograficzny Krlestwa Polskiego i innych krajw s?owia?skich" pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego.

Dzia?alno?? szko?y parafialnej w Rac?awicach w okresie przedrozbiorowym omwi?em na podstawie opracowania Stanis?awa Kota Przyczynki do dziejw wychowania w Polsce". Przy badaniach nad dziejami ko?cio?a i parafii, wielce pomocnym okaza? si? Historyczny opis ko?cio?w, miast, zabytkw i pami?tek w Olkuskiem" ks. Jana Wi?niewskiego, a tak?e Katalog zabytkw sztuki w Polsce" pod red. J. Szab?owskiego. Cennych informacji o stosunkach feudalnych, panuj?cych na terenie Rac?awic, dostarczy?o opracowanie E. Trzyny pt. Po?o?enie ludno?ci wiejskiej w krlewszczyznach wojewdztwa krakowskiego w XVII wieku" oraz Studia z dziejw wsi ma?opolskiej z po?owy XVIII wieku" pod red. C. Bobi?skiej. Wiele wiadomo?ci dostarczy?y rwnie? Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego" pod red. F. Kiryka i R. Ko?odziejczyka.

Spo?rd ?rde? drukowanych do opracowania niniejszej publikacji wykorzysta?em Monumenta Polonia Vaticana" J. Pta?nika; Rejestr poborowy z wojewdztwa krakowskiego z roku 1680" pod red. S. Inglota; Inwentarz dbr ziemskich wojewdztwa krakowskiego z 1576-1700 roku". Jednak najbardziej przydatne okaza?y si? Materia?y do S?ownika Historyczno Geograficznego wojewdztwa krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego (1788-1792)" pod red. A. Semkowicza, Lustracja wojewdztwa krakowskiego z roku 1789" wydana przez A. Falniowsk?-Gradowsk? i R. Rychlikow?, oraz Ksi?gi Referendarii Koronnej" z 2 po?owy XVIII wieku.

W badaniach nad histori? wsi w du?ej mierze korzysta?em ze ?rde? r?kopi?miennych, ktre po wielu wysi?kach uda?o si? uzyska? m.in. z Archiwum Parafialnego w Rac?awicach, z Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum Pa?stwowego w Kielcach i w Krakowie, a tak?e z pracowni S?ownika Historyczno-Geograficznego wojewdztwa krakowskiego w ?redniowieczu, ktra znajduje si? w oddziale Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.

Wielce pomocne w badaniach nad dziejami Rac?awic okaza?y si? liczne wspomnienia, relacje ustne oraz dokumenty, udost?pnione przez mieszka?cw wsi i okolic. Tym ludziom sk?adam serdeczne podzi?kowania. Szczeglnie zobowi?zany jestem wzgl?dem pana Jzefa Domaga?y z Mys?owic oraz pana Konstantego Klocka z Krzeszowic, za osobist? pomoc w uzyskaniu wielu cennych wiadomo?ci, bez ktrych opis historii tej miejscowo?ci by?by o wiele ubo?szy. Serdeczne podzi?kowania sk?adam ks. prof. Jzefowi Pyrko wi za cenne informacje i pomoc przy t?umaczeniu tekstw ?aci?skich. Dzi?kuj? rwnie? ks. kanonikowi Andrzejowi W?chale, proboszczowi parafii Rac?awice, za ?yczliwe udost?pnienie zasobw archiwalnych.

Wyrazy wdzi?czno?ci nale?? si? rwnie? pracownikom naukowym Akademii Pedagogicznej w Krakowie - prof. dr hab. Henrykowi ?ali?skiemu, za udzielenie mi wielu ?yczliwych, merytorycznych wskazwek podczas pisania tej ksi??ki oraz dr Andrzejowi Jureczce za przejrzenie maszynopisu i sugestie dotycz?ce okresu przedrozbiorowego. Za okazan? pomoc dzi?kuj? te? ks. dr Jackowi Urbanowi z Papieskiej Akademii Teologicznej, mgr Teresie Ma?kowskiej - Holcerowej oraz dr in?. Henrykowi Stabli - prezesowi Nadwi?la?skiej Sp?ki W?glowej S.A. w Tychach.

?ywi? nadziej?, ?e trud w?o?ony w opracowanie tej monografii pog??bi w?rd mieszka?cw wsi ?wiadomo?? historyczn? i poczucie przywi?zania do tej pi?knej ziemi rac?awickiej. My?l?, ?e i Ty Czytelniku po zapoznaniu si? z tre?ci? tej ksi??ki b?dziesz dumny z tradycji historycznej, jak? posiada Twoja miejscowo??.

Autor.

Rac?awice, marzec 2000 r.

 

Ciekawostki z przesz?o?ci

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 282
Odsłon : 146578

Go?cimy

Naszą witrynę przegląda teraz 26 gości