Dzieje wsi i parafii Racławice

Książka Racławice

Kazimierz Tomczyk : Dzieje wsi i parafii Racławice

Wydano : Kraków : Kazimierz Tomczyk, 2000

OD AUTORA

Niniejsza książka poświęcona jest dziejom starej średnio­wiecznej wsi Racławice. Wieś ta jest często mylona ze słyn­nymi Racławicami koło Miechowa, gdzie w roku 1794 Tade­usz Kościuszko stoczył zwycięską bitwę z oddziałami rosyj­skimi. Dlatego w celu odróżnienia używa się niekiedy okre­ślenia Racławice Olkuskie.

Jak każda wieś, tak i Racławice mają swoje złożone dzieje, które wydawały się na tyle interesujące, aby zająć się ich do­kładnym zbadaniem. Tym bardziej, iż do tej pory nie ukazała się żadna publikacja, która byłaby poświęcona historii tejże wsi.

Przekazując tę książkę w ręce Czytelników, odczuwam szczególną radość, że dane mi było sprostać wyzwaniu, jakie sobie postawiłem jeszcze podczas studiów, aby przedstawić i wydać w formie książkowej dzieje tej naszej „małej ojczy­zny" z której pochodzimy, gdzie żyli i pracowali nasi przo­dkowie.

Historia ma różne oblicza. Ta podręcznikową opowiada o królach, wojnach i wydarzeniach politycznych. Obok niej, niejako równolegle istnieje historia lokalna, na którą składają się losy zwykłych ludzi, ich trud codzienny i zmagania z lo­sem. Ją właśnie postanowiłem przedstawić w mojej publi­kacji, aby ukazać czytelnikowi przeszłość, w której obok nie­znanych nam wydarzeń i osób, pojawiają się być może bliscy nam ludzie, noszący nazwiska nasze lub naszych krewnych.

Przy opracowaniu tekstu przyjąłem podział materiału na 4 rozdziały. W pierwszym omówiłem dzieje Racławic w okre­sie przedrozbiorowym. Wyjaśniłem pochodzenie nazwy wsi, przedstawiłem strukturę zawodową i społeczną ówczesnej ludności, jej obciążenia i powinności feudalne, sprawy gospo­darcze oraz problemy szkolnictwa parafialnego.

Drugi rozdział obejmujący okres rozbiorów zawiera zaga­dnienia gospodarczo-społeczne, oświatowe, a także rejestr wydarzeń społeczno-wojskowych z okresu powstań narodo­wych i I wojny światowej, dotyczący obszaru wsi i terenów przyległych.

W trzecim, poświęconym dziejom wsi w latach 1918- 1945, omówiłem ówczesną sytuację materialną ludności, sprawy szkolnictwa, przedstawiłem zaangażowanie mieszkań­ców Racławic w działalność konspiracyjną oraz trudności wy­nikające z okupacji hitlerowskiej.

W rozdziale czwartym obejmującym lata 1945-1999, przed­stawiłem w zarysie zagadnienia społeczno-gospodarcze, kul­turalno-oświatowe oraz dotyczące zaopatrzenia wsi i ochrony zdrowia. Ponadto każdy z rozdziałów zawiera dane staty-styczno-demograficzne, a także bogate dzieje kościoła i parafii.

Końcową część pracy stanowią aneksy. W ich skład wcho­dzą: opis procesu sądowego z 1672 roku w sprawie o pobicie Urbana Sczygła z Racławic przez Stanisława Małodobrego z Paczółtowic; umowa z roku 1758 o darowiźnie gruntu gro­madzkiego na wystawienie przytułku ubogich (szpitala); spis mieszkańców Racławic z 1789 roku poddanych starostwu rabsztyńskiemu; Poczet księży, pracujących w parafii w latach 1325-2000; umowa z roku 1696, na mocy której Sałkowie z Racławic, przekazali swój ogród miejscowemu kościołowi; opis kościoła parafialnego w Racławicach z 1839 roku; wykaz parafian, którzy w 1916 roku brali udział w akcji ukrycia dzwonów zagrożonych konfiskatą; spis mieszkańców Racła­wic, uczestników II wojny światowej; wykaz osób z Racławic, które należały do Armii Krajowej; spis radnych; wykaz mie­szkańców, którzy wchodzili w skład Społecznych Komitetów: Wodociągowego, Gazyfikacyjnego, Telefonicznego; spis mieszkańców Racławic, którzy ukończyli studia wyższe oraz osób studiujących obecnie (1999); najważniejsze osiągnięcia spor­towe uczniów Szkoły Podstawowej z Racławic; wykaz nauczy­cieli pracujących w przeszłości i obecnie w Racławicach; wiadomości o osobach duchownych, pochodzących z naszej parafii; opis przydrożnych kaplic i krzyży; opis ikonogra­ficzny kilku zabytkowych dzieł malarskich z kościoła para­fialnego w Racławicach.

Jak już wspomniałem, książka ta przedstawia przede wszy­stkim historię Racławic, i dlatego informacje, dotyczące pozo­stałych miejscowości, wchodzących w skład parafii, celowo ograniczyłem do niezbędnych. Jeśli książka zyska uznanie i wzbudzi w czytelniku zainteresowanie historią lokalną, to nie wykluczam przygotowania monografii którejś z okolicznych miejscowości.

Pisząc tę pracę korzystałem m.in. z monografii J. Louisa, poświęconej sąsiedniej wsi Paczółtowice. Sięgnąłem do cen­nego wydawnictwa, jakim jest wydany w roku 1888 „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiań­skich" pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego.

Działalność szkoły parafialnej w Racławicach w okresie przedrozbiorowym omówiłem na podstawie opracowania Sta­nisława Kota „Przyczynki do dziejów wychowania w Polsce". Przy badaniach nad dziejami kościoła i parafii, wielce pomo­cnym okazał się „Historyczny opis kościołów, miast, zabyt­ków i pamiątek w Olkuskiem" ks. Jana Wiśniewskiego, a także „Katalog zabytków sztuki w Polsce" pod red. J. Szabłowskie­go. Cennych informacji o stosunkach feudalnych, panujących na terenie Racławic, dostarczyło opracowanie E. Trzyny pt. „Położenie ludności wiejskiej w królewszczyznach wojewódz­twa krakowskiego w XVII wieku" oraz „Studia z dziejów wsi małopolskiej z połowy XVIII wieku" pod red. C. Bobińskiej. Wiele wiadomości dostarczyły również „Dzieje Olkusza i re­gionu olkuskiego" pod red. F. Kiryka i R. Kołodziejczyka.

Spośród źródeł drukowanych do opracowania niniejszej publikacji wykorzystałem „Monumenta Polonia Vaticana" J. Ptaśnika; „Rejestr poborowy z województwa krakowskiego z roku 1680" pod red. S. Inglota; „Inwentarz dóbr ziemskich województwa krakowskiego z 1576-1700 roku". Jednak naj­bardziej przydatne okazały się „Materiały do Słownika Historyczno Geograficznego województwa krakowskiego w do­bie Sejmu Czteroletniego (1788-1792)" pod red. A. Semko­wicza, „Lustracja województwa krakowskiego z roku 1789" wydana przez A. Falniowską-Gradowską i R. Rychlikową, oraz „Księgi Referendarii Koronnej" z 2 połowy XVIII wieku.

W badaniach nad historią wsi w dużej mierze korzy­stałem ze źródeł rękopiśmiennych, które po wielu wysiłkach udało się uzyskać m.in. z Archiwum Parafialnego w Racła­wicach, z Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum Państwowego w Kielcach i w Krakowie, a także z pracowni Słownika Historyczno-Geograficznego wojewó­dztwa krakowskiego w średniowieczu, która znajduje się w od­dziale Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.

Wielce pomocne w badaniach nad dziejami Racławic okazały się liczne wspomnienia, relacje ustne oraz doku­menty, udostępnione przez mieszkańców wsi i okolic. Tym ludziom składam serdeczne podziękowania. Szczególnie zobowiązany jestem względem pana Józefa Domagały z My­słowic oraz pana Konstantego Klocka z Krzeszowic, za oso­bistą pomoc w uzyskaniu wielu cennych wiadomości, bez których opis historii tej miejscowości byłby o wiele uboższy. Serdeczne podziękowania składam ks. prof. Józefowi Pyr­ko wi za cenne informacje i pomoc przy tłumaczeniu tekstów łacińskich. Dziękuję również ks. kanonikowi Andrzejowi Wąchale, proboszczowi parafii Racławice, za życzliwe udo­stępnienie zasobów archiwalnych.

Wyrazy wdzięczności należą się również pracownikom naukowym Akademii Pedagogicznej w Krakowie - prof. dr hab. Henrykowi Żalińskiemu, za udzielenie mi wielu życzliwych, merytorycznych wskazówek podczas pisania tej książki oraz dr Andrzejowi Jureczce za przejrzenie maszynopisu i sugestie dotyczące okresu przedrozbiorowego. Za okazaną pomoc dziękuję też ks. dr Jackowi Urbanowi z Papieskiej Akademii Teologicznej, mgr Teresie Małkowskiej - Holcerowej oraz dr inż. Henrykowi Stabli - prezesowi Nadwiślańskiej Spółki Węglowej S.A. w Tychach.

Żywię nadzieję, że trud włożony w opracowanie tej mo­nografii pogłębi wśród mieszkańców wsi świadomość histo­ryczną i poczucie przywiązania do tej pięknej ziemi racła­wickiej. Myślę, że i Ty Czytelniku po zapoznaniu się z tre­ścią tej książki będziesz dumny z tradycji historycznej, jaką posiada Twoja miejscowość.

Autor.

Racławice, marzec 2000 r.

 

Ciekawostki z przeszłości

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 280
Odsłon : 135386

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 4 gości