Dzia?o si? 67 lat temu - Bitwa w Przegini


Bitwa w Przegini

Przeddzie? bitwy o Przeginie, 16 stycznia 1945 r. budowane przez p? roku bunkry, rowy przeciwczo?gowe i okopy zosta?y przez Niemcw opuszczone. Tego samego dnia - jak wspomina Jan Ro? - od Olkusza nadci?gn??a do Zedermana artyleria niemiecka, ktrej ?o?nierze ustawiali i maskowali dzia?a w ch?opskich zagrodach. Nadci?gn?li rwnie? piechurzy, ktrych zakwaterowano w domach miejscowej ludno?ci. Wszyscy ?o?nierze niemieccy byli ubrani w ?niegowe koloru mundury. Wysy?ano ich w kierunku wsi Przeginia i Czubrowice. Lini? obrony przesuni?to kilka kilometrw, przebiega?a ona w koloni zachodniej Jerzmanowic, Gotkowic i na otwartych polach Przegini. Potem cofni?to j? jeszcze do ty?u do wiejskich zabudowa? Przegini i Czubrowic. Artyleria zgromadzona w Zedermanie utrudnia?a nacieranie nielicznym jeszcze oddzia?om Armii Czerwonej. Zlokalizowana artyleria w przysi?ku Zadole Kosmolowskie ostrzeliwa?a Jangrot i Trzyci??. W samej za? Przegini gdzie? od po?owy wioski do cmentarza przy co drugiej stodole sta?y czo?gi i armaty niemieckie.

Dzie? p?niej, wojska radzieckie rozpocz??y bitw? o Krakw. Z Wielkiej Wsi ruszy?y czo?gi, ktre ju? w godzinach porannych opanowa?y S?spw, Su?oszow? i Przeginie. Za nimi post?powa?a piechota, opanowuj?c i oczyszczaj?c teren. Tak?e Ska?a znajdowa?a si? ju? w tym czasie w r?kach radzieckich. W Przegini dowdca czo?gw zmieni? kierunek ataku - zawrci? na po?udnie i zaj?? Zabierzw, przecinaj?c drog? Krakw-Krzeszowice. Po opanowaniu i opuszczeniu Przegini przez wojska radzieckie, mi?dzyczasie Niemcy zaj?li pozycje obronne w Przegini, w zwi?zku z czym dosz?o do kilkudniowej bitwy. Jak ona przebiega?a i jakie by?y jej skutki ukazuj? nam dwaj ?wiadkowie tamtych wydarze? - wspomniany Jan Ro? z Zedermana i kierownik szko?y w Przegini, Jzef Szyszkowicz.
W relacji Jana Rosia czytamy, ?e ... przez 3 dni trwa?y walki w Przegini, szczeglnie na Kamowej Grze oraz na wie?y ko?cielnej bronili si? ?o?nierze niemieccy. Na wzniesieniu na wie?y usadowi? si? strzelec wyborowy, ktry swym celnym ogniem pozbawi? ?ycia wielu ?o?nierzy radzieckich. Snajper niemiecki zgin?? dopiero wtedy, kiedy radziecki ?o?nierz g??bokim w?wozem podczo?ga? si? od wsi Czubrowice do pleba?skiego ogrodu. St?d celnym strza?em zlikwidowa? niemieckiego strzelca. Dnia 19 stycznia artyleria radziecka ostrzela?a stanowiska niemieckie w Przegini, spowodowa?o to straty w?rd mieszka?cw wioski. Zgin?li: Stanis?aw Rogozik, Jan Dziura, ?ona Leona Mirka, Tadeusz Glanowski, Tadeusz Kumor i inni. Rany odnie?li: W?adys?aw Papie?, Wiktor So?tysik. Zniszczono te? zagrody ch?opskie. W dniach walki ucierpia? te? ko?ci? parafialny - nie mia? ?adnego dobrego okna. Po zastrzeleniu wyborowego strzelca niemieccy ?o?nierze zacz?li w zagrodach zniszczonej Moscalanki i Sp?aww po?piesznie zbiera? poleg?ych i rannych. W nocy o godz. 4 z 19 na 20 stycznia ostatnie niemieckie oddzia?y opu?ci?y Zederman. W pierwszym dniu powsta?a tzw. Milicja Ludowa [w Zedermanie], ktra zaj??a si? zbieraniem porzuconej broni i amunicji, ktr? odstawiano na komendatur? wojenn? do Olkusza. Inni zajmowali si? zwo?eniem poleg?ych ?o?nierzy i pochowaniem ich na miejscowym cmentarzu. Ludzie z Zedermana i Przegini zbierali poleg?ych, ktrzy le?eli po polach, zagajnikach, drogach, po ch?opskich zagrodach. Zebrano 105 ?o?nierzy radzieckich, ktrych po przewiezieniu ch?opskimi furmankami pochowano we wsplnej mogile na cmentarzu. Poleg?ymi byli przewa?nie m?odzi, 16-20 letni ch?opcy. Pochowano te? 12 poleg?ych ?o?nierzy niemieckich. Wszyscy ci ?o?nierze [niemieccy] byli wzorowo ubrani, obuci, ubrani w bia?e kombinezony, w przeciwie?stwie do poleg?ych czerwonoarmistw. Trzy dni po ucieczce oddzia?w niemieckich na ten teren wkroczy?y w?a?ciwe oddzia?y radzieckiego wojska. Poszczeglne formacje maszerowa?y przez Przegini?, Zederman na Zimnod?. Wojsko to by?o zm?czone i skromnie ubrane. Ka?dy ?o?nierz oprcz karabinu zawieszonego na sznurku przez rami? mia? worek na plecach, skromne parciane ?adownice.

Z kolei kierownik szko?y tak opisuje te wydarzenia ... Przeginia przedstawia przera?aj?cy widok. Niemcy opu?cili Przegini? w pop?ochu w nocy o godz. 2, z 19 na 20 stycznia. Spodziewali?my si? przemarszu wi?kszej ilo?ci wojsk radzieckich a tu tymczasem we wsi ukaza?y si? patrole m?odziutkich ?o?nierzy sowieckich, ktre przesz?y przez wie? zatrzymuj?c tu i wdzie pl?taj?cych si? Niemcw. Po tych patrolach na drugi dzie? i przez kilka dni sz?y drobne oddzia?y przewa?nie piechoty i troch? na autach. We wsi byli?my zaj?ci w zupe?no?ci skutkami przesz?ej bitwy. ?nieg a? poczernia? od sadzy, wsz?dzie pe?no lejw po pociskach smrd spalenizny rozchodzi? si? po sadach. Ko?o remizy le?a? trup m?odziutkiego niemieckiego ?o?nierza. Po polach po wsi wala?y si? masy porzuconej amunicji i cz??ci umundurowania. Ludzie z innych wsi chodzili gromadami ogl?daj?c si? woko?o z ciekawo?ci?.. Zachodnia cz??? wsi ucierpia?a od ognia artylerii, we wschodniej cz??ci zniszczenia by?y mniejsze. Po polach ko?o granic Su?oszowskich le?a?y ca?e masy trupw. Ale wr?my do zachodniej cz??ci Przegini. Liczne budynki mieszkalne i stodo?y zosta?y spalone. Pocz?wszy od Barana W?adys?awa, co mieszka niedaleko od stawu w ?rodku wsi widok Przegini przedstawia? si? ?a?o?nie. Wszystkie szyby w domach wybite. Domy, drzewa zsiekane od?amkami, ludzie poranieni. W ko?ciele wszystkie szyby wybite, mur ogradzaj?cy cmentarz ko?cielny w jednym miejscu rozwalony, przed ko?cio?em trup ?o?nierza niemieckiego ledwo przysypany ?niegiem. Ko?o starych pi?knych lip stoj?cych przy drodze do ko?cio?a kilka wyrw od granatw. Na wikarjwce rojno, pe?no p?aczu i lamentu. Ks. wikary Zaj?c Boles?aw uwija si? z banda?ami, szczypcami, ma stale r?ne ma?ci, pigu?ki, zastrzyki, w ci?gu tej czterodniowej bitwy zabito i zmar?o 5 ludzi w naszej wsi, a kilka zosta?o rannych. Przez ten i nast?pny dzie? krz?tanina we wsi wielka. Z s?siednich wsi przychodz? ludzie przypatrze? si? wszystkiemu. ?mielsi ze wsi wyruszaj? dalej i zapuszczaj? si? a? do Krakowa - szczeglnie wszyscy wysiedleni przez Niemcw.

W walkach o Przeginie brali te? udzia? ?o?nierze Batalionw Ch?opskich i Armii Krajowej, ktrzy wraz z patrolami piechoty radzieckiej przeprowadzili natarcie na linie obronne nieprzyjaciela w rejonie wsi ?azy, Jerzmanowice, Przeginia, Su?oszowa. Po bitwie na polach przegi?skich zebrano cia?a poleg?ych 105 ?o?nierzy radzieckich i 12 niemieckich. Poleg?ych ?o?nierzy niemieckich by?o znacznie wi?cej, bowiem uchodz?c Niemcy wywie?li swoich zabitych na trzech samochodach ci??arowych. Wszyscy polegli zostali pochowani w zbiorowych mogi?ach na cmentarzu parafialnym w Przegini. Do powy?szego tematu pragn? doda?, ?e w czasie walk zgin??o te? 3 mieszka?cw Rac?awic, ktrzy 17 stycznia w rejonie Jerzmanowic odbywali podwody (przewozili ?o?nierzy niemieckich).

Kazimierz Tomczyk (Dzieje wsi i parafii Przeginia, Krakw 2008)

 

Ciekawostki z przesz?o?ci

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 282
Odsłon : 144257

Go?cimy

Naszą witrynę przegląda teraz 17 gości