Dzieje wsi i parafii Przeginia

Ksi??ka Dzieje Wsi i Parafii Przeginia

Kazimierz Tomczyk : Dzieje wsi i parafii Przeginia

Wydano: Krakw: Kazimierz Tomczyk, 2008

S?OWO WST?PNE

Historia magistra vitae est historia jest nauczycielk? ?ycia ta m?dra ?aci?ska sentencja nie rozstrzyga, czy uczymy ?ycia, opisuj?c procesy historyczne o zasi?gu globalnym, oglnonarodowym, czy te? skupiamy si? na przedstawieniu dziejw ma?ej ojczyzny - miasta, powiatu, gminy czy miejscowo?ci. W obydwu przypadkach, a mo?e nawet bardziej podczas pracy nad przesz?o?ci? najbli?szej okolicy, mo?emy dowiedzie? si? wi?cej na temat w?asnej to?samo?ci, rodowodu, chwalebnych i bohaterskich kart z przesz?o?ci, ale tak?e b??dw pope?nionych przez naszych przodkw oraz krzywdzie, nadludzkich wyrzeczeniach i niesprawiedliwo?ci, jakich najcz??ciej doznawali.

Praca nad monografi? jest niezwykle ?mudna i czasoch?onna. Trudno bowiem czerpa? cytaty z innych, gotowych opracowa? i publikacji, gdy? w wielu wypadkach prawie ich nie ma, lub wyst?puj? w formie szcz?kowej. Autorzy zdaj? sobie spraw? ze swojej pionierskiej roli, bo to w?a?nie dopiero na ich opracowaniu b?d? si? opiera? inni i ta ?wiadomo?? daje im si?? oraz determinacj? do wielogodzinnych benedykty?skich kwerend w r?nego rodzaju archiwach, bibliotekach, zbiorach prywatnych, cz?sto rozrzuconych w promieniu wielu kilometrw, a tak?e d?ugich rozmw, ktre trzeba potem odtworzy? i spisa?. Zebranie ca?ego materia?u i powi?zanie wszystkich w?tkw w jedn? ca?o??, wie?czy dopiero pierwszy etap wysi?kw teraz trzeba to solidnie opracowa?, napisa? i najcz??ciej znale?? sponsorw. Nagrod? jest satysfakcja z wykonanej pracy, uznanie czytelnikw, a tak?e dreszczyk emocji, kiedy natrafia si? na rzadkie i bezcenne materia?y, o ktrych dotychczas nikt nie s?ysza?. Niekiedy bywa, ?e monografia staje si? przyczynkiem do dalszych bada? nad dziejami danego regionu czy miejscowo?ci. Tego typu opracowania prze?ywaj? renesans, gdy? z nich dowiadujemy si? o ludziach z krwi i ko?ci", ktrych znali?my lub znamy ich nast?pcw, albo o wydarzeniach pojawiaj?cych si? w opowiadaniach dziadkw lub rodzicw, cz?sto ich uczestnikach i doskonale znanych miejscach. Zasada pars pro toto (cz??? zamiast ca?o?ci) doskonale si? sprawdza, bo na przyk?adzie dziejw najbli?szej okolicy, pozwala lepiej zrozumie? krajowe czy ?wiatowe procesy i wydarzenia historyczne, ktre na drugim planie przewijaj?, si? przez karty monografii.

Takim pasjonatem, zakochanym do nieprzytomno?ci w swojej najbli?szej okolicy jest Kazimierz Tomczyk, historyk z wykszta?cenia i samorz?dowiec. Spod jego pira wysz?o ju? kilka ksi??ek: w 2000 r. wyda? Dzieje wsi i parafii Rac?awice", w 2002 r. Dzieje wsi Czubrowice", a w 2004 r. Dzieje wsi i parafii Szklary". Wsp?pracowa? tak?e przy wydaniu ksi??ki o dziejach Kopalni W?gla Kamiennego Brzeszcze" (2003 r.). Jest tak?e autorem artyku?w do czasopisma Ostaniec" wydawanego przez Urz?d Gminy Jerzmanowice-Przeginia. W 2005 r. w Rosji, w Irkucku, w pi?mie historyczno-etnograficznym ukaza? si? jego tekst o przesz?o?ci i tera?niejszo?ci podkrakowskich wsi Rac?awic i Czubrowic.

Niniejsza monografia Dzieje wsi i parafii Przeginia", ktr? autor oddaje do r?k Czytelnikw, jest owocem jego czteroletniej pracy. Poszukiwania m.in. w archiwach pa?stwowych i ko?cielnych da?y wiele wspania?ych rezultatw, chocia? jak zapewnia zawsze po sko?czonej pracy, gdzie? w zakamarkach my?li istnieje przekonanie i pewien niedosyt, ?e nie dotar?o si? do wszystkich materia?w.

Autor ma nadziej?, ?e jego kolejna ksi??ka zostanie ?yczliwie przyj?ta przez Mieszka?cw Przegini i Parafian, ale nie tylko. Ma na my?li g?wnie m?odzie?, nauczycieli, samorz?dowcw, zarwno gminnych jak i powiatowych, historykw i cz?onkw organizacji spo?ecznych - s?owem wszystkich, ktrzy interesuj? si? dziejami tej ziemi.

Jzef Olchawa

OD AUTORA

Niniejsza ksi??ka jest po?wi?cona dziejom starej ?redniowiecznej wsi Przeginia. Do tej pory wie? ta nie znalaz?a si? w kr?gu zainteresowa? historykw, ktrzy zaj?liby si? dok?adnym zg??bieniem jej dziejw. Co prawda istniej? wzmianki ?rd?owe i opisy historyczne, lecz one, nawet w zarysie, nie ukazuj? bogatej przesz?o?ci Przegini. Przekazuj?c to opracowanie, zdaj? sobie spraw?, ?e chocia? na jej kartach znajduje si? wiele informacji, to jednak nie s? to wszystkie wiadomo?ci o Przegini. Ukazanie wszystkiego co si? wydarzy?o w prawie 800-letniej, udokumentowanej historii tej miejscowo?ci jest rzecz? niemo?liw?. Nie ulega zatem w?tpliwo?ci, ?e nasza wiedza o przesz?o?ci Przegini zawsze b?dzie niepe?na, a nawet szcz?tkowa.

Prawie wszystkie wiadomo?ci w tej ksi??ce s? oparte na materiale ?rd?owym, jaki uzyska?em, przeprowadzaj?c kwerendy w archiwach pa?stwowych, ko?cielnych oraz gromadz?c zapiski z wielu wydawnictw ?rd?owych i opracowa? naukowych. Omawiaj?c dzieje wsi i parafii w okresie przedrozbiorowym, wykorzysta?em przede wszystkim wydane drukiem materia?y ?rd?owe, ktrych wykaz zamie?ci?em w bibliografii. Si?gn??em te? po materia?y r?kopi?mienne z XV w., zawarte w Ksi?gach S?du Najwy?szego Prawa Niemieckiego na Zamku Krakowskim" oraz w Ksi?dze S?dowej Klucza Pieskoskalskiego z lat 1595-1791". Wiele informacji dostarczy?y te? wizytacje parafii Przeginia z lat 1598-1783. Spo?rd opracowa? najwi?cej wiadomo?ci o Przegini uzyska?em z monografii Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego" pod redakcj? Feliksa Kiryka i Ryszarda Ko?odziejczyka, z pracy ksi?dza Jana Wi?niewskiego Historyczny opis ko?cio?w, miast, zabytkw i pami?tek w Olkuskiem", a tak?e z wydanej 2007 r. ksi??ki Kazimierza Rosia Dzieje Su?oszowej". W rozdziale drugim, omawiaj?cym czasy zaborw, wykorzysta?em rwnie? wspomniane opracowania oraz wiele materia?w archiwalnych z lat 1812-1865, wytworzonych przez administracj? szczebla gminnego, powiatowego i gubernialnego, ktre znajduj? si? w Archiwach Pa?stwowych w Radomiu i Kielcach. Niestety, nie zbada?em dokumentacji z lat 1865-1914, ktra jest sporz?dzona w j?zyku rosyjskim. T? luk? stara?em si? wype?ni? si?gaj?c po dokumenty znajduj?ce si? w archiwach parafialnym i diecezjalnym, a tak?e korzystaj?c z ksi?g wieczystych w Skale oraz z opracowania o Su?oszowej. Materia?ami na podstawie ktrych zosta? opracowany rozdzia? III, jest m.in.: Ksi?ga protoko?w zebra? wiejskich wsi Przeginia z lat 1914-1933" i Ksi?gi protoko?w zebra? Ochotniczej Stra?y Po?arnej w Przegini z lat 1935-1961". Szczegln? warto?? posiada Kronika Szko?y Podstawowej w Przegini", bowiem obok spraw szkolnych, zawiera wiele wiadomo?ci o tematyce spo?ecznej i gospodarczej. Rwnie cennym zasobem informacji o Przegini jest nie wydane drukiem opracowanie Jana Rosia po?wi?cone jego rodzinnej wsi Zederman. W rozdziale IV, ukazuj?cym czasy II wojny ?wiatowej, wykorzysta?em wspomniane wy?ej opracowania Kiryka i Ko?odziejczyka, a tak?e Kazimierza Rosia i Jana Rosia. Skorzysta?em te? z kroniki szkolnej i opracowania Jekie?ka, po?wi?conego Batalionom Ch?opskim. Wiele cennych wiadomo?ci dostarczy?y materia?y Instytutu Pami?ci Narodowej w Krakowie, a tak?e dokumenty z Archiwum Pa?stwowego w Krakowie. Lata 1945-2007 zosta?y przedstawione na podstawie dokumentw wytworzonych przez organy pa?stwowe gminne, gromadzkie, powiatowe i wojewdzkie, zgromadzone w Archiwum Pa?stwowym w Krakowie i Urz?dzie Gminy Jerzmanowice-Przeginia. Podstawowym ?rd?em informacji jest wspomniana ju? kronika szkolna i praca Jana Rosia. Do omwienia dziejw parafii, wykorzysta?em materia?y pochodz?ce przede wszystkim z Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum Diecezjalnego w Kielcach i Sosnowcu, a tak?e z Archiwum Parafii Przeginia. Rozdzia? VI zawieraj?cy wa?niejsze zwyczaje ko?cielne i ludowe zosta? opracowany na podstawie wspomnianej ju? pracy Jana Rosia oraz relacji Mieszka?cw Przegini. Z kolei dawne wierzenia ludowe zosta?y zaczerpni?te z monografii powiatu chrzanowskiego napisanej przez Stanis?awa Polaczka. Korzysta?em tak?e z literatury przedmiotu i opowiada? mieszka?cw Przegini. Ko?cow? cz??? stanowi? aneksy i wykaz bibliografii.

Publikacja zawiera te? kilka wierszy pochodz?cego z Przegini brata zakonnego Stanis?awa Bigaja, a tak?e wiele dokumentw i fotografii, co niew?tpliwie podnosi jej warto?? naukow?. Zawiera rwnie? relacje by?ych i obecnych mieszka?cw Przegini. Nie w?tpi?, ?e o niektrych faktach, a zw?aszcza dotycz?cych czasw najnowszych, Czytelnicy mog? mie? r?ne zdania, co wydaje mi si? rzecz? zupe?nie oczywist?. Jest bowiem spraw? nie?atw? obiektywnie opisa? wydarzenia, nie posiadaj?c odpowiednich dokumentw, zapisw, a jedynie relacje, ktre niejednokrotnie s? ze sob? sprzeczne.

Przy gromadzeniu materia?w pomaga?o mi wiele osb, za co sk?adam im serdeczne podzi?kowania i wyra?am wielk? wdzi?czno??. Niew?tpliwie bez ich pomocy opracowanie o Przegini by?oby o wiele ubo?sze. Nieci i zatem s?owa podzi?kowania zechc? przyj?? nast?puj?cy mieszka?cy Przegii i i: Roman Sygu- ?a, Witold Rogo?, Alicja Kocjan, Ireneusz Mirek, Jerzy Adamczyk, Zoli a Kondratowicz, Barbara Mosurek, Jaros?aw Piekarz, Jzef Baran, Marian Byczek, Irena Stach, Stefania Cioch, Zofia Baran, Czes?aw P?giel, Ireneusz. Ty li ba, Roman Solecki i Lucyna Roso?ek. Serdecznie dzi?kuj? rwnie? ks, kanonikowi W?adys?awowi Ja?kiewiczowi, proboszczowi parafii Przeginia za ?yczliwe udost?pnienie materia?w archiwum parafialnego.

Za przekazanie wielu wyj?tkowo cennych materia?w szczeglne podzi?kowania niech zechc? przyj?? te? byli Mieszka?cy Przegini: Czes?aw Domaga?a z Bielska-Bia?ej, Lucjan Piekarz z Krakowa, Marian Piekarz z Krakowa, Jerzy Jakub Jopek z Barczewa oraz Teresa Sieradzka z S?spowa. Wyrazy wdzi?czno?ci nale?? si? rwnie? Paw?owi Kaczanowskiemu z Trzebini, W?adys?awie Ro? z Su?oszowej, a tak?e nie?yj?cemu ju? Janowi Rosiowi z Zedermana. Wielce ?yczliwi i pomocni byli dla mnie pracownicy Archiwum Pa?stwowego w Radomiu, Kielcach, Katowicach, a w szczeglno?ci mgr Szczepan ?wi?tek i dr Przemys?aw Sta?ko z Archiwum Pa?stwowego w Krakowie. Rwnie ?yczliwi byli te? pracownicy Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum Diecezjalnego w Kielcach i Sosnowcu, a tak?e historycy z Pracowni S?ownika Historyczno-Geograficznego Wojewdztwa Krakowskiego w ?redniowieczu. Wyrazy wdzi?czno?ci za okazan? pomoc nale?? si? te? mgr. Stanis?awowi Piwowarskiemu z Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

Za wykonanie fotografii sk?adam podzi?kowania mieszka?com Olkusza: Tadeuszowi Wadowskiemu, Januszowi Zabawskiemu i Stanis?awowi Dudkowi, a tak?e mieszkance wsi ?azy Barbarze Sarocie, Andrzejowi Hrabi z Rac?awic, Grzegorzowi Sieradzkiemu z S?spowa, Ireneuszowi Mirkowi i ?ukaszowi Kani z Przegini. S?owa podzi?kowania niech zechce te? przyj?? Ireneusz Tyliba z Przegini za okazan? pomoc w wydaniu mapy dbr Gotkowice.

Na koniec sk?adam szczeglne wyrazy wdzi?czno?ci osobom i instytucjom, dzi?ki ktrym dosz?o do wydania tej publikacji.

Rac?awice, sierpie? 2008 r.

 

Ciekawostki z przesz?o?ci

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 282
Odsłon : 146579

Go?cimy

Naszą witrynę przegląda teraz 36 gości