Dawne wierzenia i zwyczaje ludowe
Wierzenia w si?y nadprzyrodzone



Diabe?

Najgro?niejszym dla cz?owieka by? diabe?, zwany rwnie? szatanem. W mniemaniu ludzi mg? on przybiera? r?n? posta?. Jednak zasadniczo by?a to posta? szpetna, pokryta czarnym w?osem, posiadaj?ca ogon, rogi i kopyta ko?skie na nogach. Diab?a, ktry przybra? posta? ludzk? wyobra?ano sobie, jako wysokiego, elegancko ubranego m??czyzn?, maj?cego r?ce i nogi zako?czone pazurami oraz posiadaj?cego rogi i ogon. Diabe? w wierzeniach ludowych to podst?pny wrg wszystkich ludzi, ktrego celem by?o doprowadzenie do zguby tych, ktrych oszuka? lub mu zaufali.


Czarownice
W niemal w ka?dej spo?eczno?ci wiejskiej wierzono, ?e istniej? czarownice. Najcz??ciej za czarownice uwa?ano kobiety powszechnie nielubiane, z?o?liwe itp. Niekiedy rwnie? dobra gospodyni, ktrej krowa dawa?a znacznie wi?cej mleka od pozosta?ych s?siadek, by?a okre?lana mianem czarownicy. Powszechnie s?dzono, ?e czarownice stosuj?c r?ne, sobie tylko znane tajemne sztuczki, mog? odbiera? mleko krowom. Niektre kobiety same czarowa?y w?asne krowy, aby dawa?y wi?cej mleka, okadzaj?c je zielem. Aby krowie po ocieleniu czarownica nie odebra?a mleka, gospodynie 3 razy obchodzi?y i kadzi?y krow?. Czarownicy przypisywano sprowadzenie na swe ofiary chorb, nieurodzajw lub innych nieszcz???. Czarownice zajmowa?y si? te? dzia?alno?ci? znachorsk? i czarami mi?osnymi. W mniemaniu ludno?ci, czarownice mog?y przybiera? posta? myszy, ropuchy, itp. By?y one w ?cis?ym zwi?zku z diab?em.


Boginki
Szeroko rozpowszechniona by?a wiara w istnienie boginek, zwanych te? mamonami. By?y one dla ludzi gro?ne, bo zamienia?y dzieci. Ofiar? boginek pada?y dzieci jeszcze nie chrzczone. Korzystaj?c z nie uwagi matek, boginki zabiera?y im dzieci, a podrzuca?y swoje. Dziecko niedorozwini?te, z wielk? g?ow? by?o uwa?ane za podrzucone przez bogink?. Od porwania matki zabezpiecza?y swe dziecko w sposb nast?puj?cy: Zaraz po urodzeniu stawiano na oknie ro?lin?, zwan? dzwonki (jest to dziurawiec pospolity). Gdyby mamona-czyli boginka przysz?a po dziecko, powinno si? wtedy zawo?a? Po?onka uchwy? si? dzwonka. Je?eli matka zauwa?y podmian? swojego dziecka na dziecko boginki, to nale?a?o wtedy bi? podrzutka. P?acz dziecka mia? powodowa? przybycie boginki, ktra mia?a odda? porwane dziecko a zabra? swoje.



Topielce

Inn? istot? demoniczn?, w ktrej istnienie wierzono by?y topielce, zwane diab?ami wodnymi. Uwa?ano, ?e topielec pojawia? si? najcz??ciej pod postaci? zagubionego konia, pas?cego si? na brzegu rzeki. Je?li kto? go dosiad?, to ko? wskakiwa? do rzeki i topi? swoj? ofiar?. Wierzono te?, ?e topielec przybiera? czasem posta? m??czyzny i lub k?pi?cej si? w rzece pi?knej kobiety, ktra zwodzi?a m?odych m??czyzn i ch?opcw, topi?c ich w wirach rzeki. Topielec mg? niekiedy wyst?powa? pod postaci? psa, ryby, kaczki.


Zmora
Obok czarownic, topielcw, boginek w wierzeniach ludowych najbardziej popularn? by?a zmora. Mia?a to by? dusza wywodz?ca si? od osoby ?ywej, wysysaj?ca krew ludzk? w czasie snu. Wed?ug wierze? zmora mog?a przybiera?a ro?ne postacie, kota, myszy, szczura, a nawet ig?y lub s?omki. Zmora m?czy?a k?ad?c si? na swej ofierze, przyciskaj?c tak, by nie mog?a si? ona ruszy?, ani wydoby? g?osu, po czym wysysa?a krew. Ofiar? zmory byli nie tylko ludzie, ale tak?e zwierz?ta. Wierzono, ?e zmor? zostawa?a kobieta, ktra mia?a 7 crek, lecz ?adnej za m?? nie wyda?a. Dlatego po swej ?mierci m?ci?a si? na m?odych ludziach. Uwa?ano rwnie? jak by?o 7 crek w rodzinie, to jedna z nich musia?a by? na pewno zmor?.

Przypo?udnica

Inn? dr?czycielk? ludzi by?a przypo?udnica, zwana te? po?udnic?. Wyobra?ano sobie, ?e by?a to kobieta ubrana w bia?? odzie?, ktra w samo po?udnie, latem n?ka?a ludzi ?pi?cych na polu. Istnia?o przekonanie, ?e przypo?udnica mo?e zabra? dziecko, ktre w po?udnie by?o pozostawione na polu bez opieki.

Strzygonie
Niemal w ka?dej wsi wierzono w upiory, zwane strzygoniami. Strzygoniem zostawa?o zwykle zmar?e dziecko z nieprawego ?o?a, a tak?e ch?op maj?cy dwie dusze, ktry zmar? bez Sakramentu Bierzmowania. Uwa?ano, ?e cia?o strzygonia nigdy si? nie rozk?ada?o, st?d wychodzi? on z grobu i podobnie jak zmory wysysa? krew swej ofierze.


B??dne ogniki
Niegro?ne dla ludzi by?y b??dne ogniki. Jak powszechnie s?dzono by?y to dusze pokutuj?cych miernikw (geometrw), ktrzy niesprawiedliwie rozmierzali grunta ch?opskie. Widz?c te ogniki niektrzy mwili, ?e jest to sam diabe? lub skarbnik.


Uroki
Dawniej powszechnie wierzono, a tak?e nawet w obecnych czasach niektrzy jeszcze uwa?aj?, ?e istniej? ludzie maj?cy takie urocze oczy, ktre maj? si?? os?abiania tego na kogo spojrz?. Spojrzenie takiej osoby powodowa?o, ?e nowo narodzone dziecko nagle marnia?o, a niekiedy umiera?o. Rzucony na doros?ego cz?owieka urok objawia? si? nag?ym os?abni?ciem, dr?eniem cia?a i sk?onno?ciami do wymiotw. Urok mg? by? te? rzucony na zwierz?ta domowe, a tak?e na plony. Przed urokami mo?na by?o si? broni? r?nymi magicznymi zakl?ciami. Nowonarodzonemu dziecku na przyk?ad wi?zano na r?ku czerwon? wst??eczk?, za? ciel?ciu lub ?rebi?ciu wi?zano j? na szyi. Je?li na kogo? rzucono urok, to istnia?y sposoby, aby t? chorob? za?egna?. Takie sposoby nazywano odczynianiem urokw, co by?o uci??liwe i wymaga?o odpowiedniej wiedzy.

Podane wiadomo?ci zosta?y zaczerpni?te z monografii powiatu chrzanowskiego, opracowanej przez Stanis?awa Polaczka w 1914 r., a tak?e pochodz? z relacji, ktre uzyska?em od mieszka?cw wsi: Rac?awice, Czubrowice, Szklary, Przeginia i Zederman.

Kazimierz Tomczyk

 


Ciekawostki z przesz?o?ci

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 282
Odsłon : 146579

Go?cimy

Naszą witrynę przegląda teraz 37 gości