Rac?awice
"Zapomniani, nieznani - ?ydzi zamieszkuj?cy podkrakowskie wsie Rac?awice i Czubrowice".

Na podstawie pracy konkursowej: "Zapomniani, nieznani - ?ydzi zamieszkuj?cy podkrakowskie wsie Rac?awice i Czubrowice".

Czy wiesz, ?e w Rac?awicach i Czubrowicach rwnie? ?ydzi mieszkali?

Spo?eczno?? ?ydowska obojga wiosek stanowi?a niewielki og? mieszka?cw na prze?omie wiekw, ale Ci nieliczni zapisali si? w historii wiosek, cho? przez Zag?ad?, pami?? o nich zosta?a zapomniana.

Pierwsze zmianki o ?ydach zarwno z Rac?awic jak i Czubrowic pochodz? z ko?ca XVIII wieku, a dok?adniej z 1789 roku. Wtedy, to szynkowa? czyli sprzedawa? trunek Szmul Aronowicz w cha?upie zamkowej w Rac?awicach. W szynku mieszka?a z nim jego ?ona, a tak?e dwie crki.

Natomiast w Czubrowicach w browarze dworskim sprawowa? swoje funkcje Wolf Szymonowicz.

Z 1791 roku pochodzi informacja, ?e w Czubrowicach mieszka?y dwie rodziny ?ydowskie, licz?ce w sumie sze?? osb. Wwczas Izraelitw nie by?o w Rac?awicach by? mo?e z tego powodu, i? byli nie mile widziani przez duchowie?stwo, ktre ?wiadczy?o relacje, ?e ?ydzi zak?caj? nabo?e?stwa, a tak?e bior? katolikw do s?u?by.

Wcze?niejsze wzmianki pojawiaj? si? wraz z ksi?gami metrykalnymi, ktre do czasw dziejszch zachowa?y si? w archiwum parafialnym.

Mo?na oszacowa?, ?e ?ydw w Rac?awicach w latach 1808-1823 by?o oko?o trzydziestu, natomiast w Czubrowicach oko?o dwudziestu. W?rd ?ydowskich mieszka?cw pojawiaj? si? dosy? ciekawe zawody, w tym zawd: karczmarzy, browarnikw, belfera, m?ynarza, krawcw, handlarza, ku?nierza, hurtownika, robotnika i rolnikw.

W wyniku wprowadzania nowych zasach i obowi?zkw przez zabr rosyjski - ?ydzi z Rac?awic i Czubrowic musieli opu?ci? wioski w 1823 roku ze wzgl?du na gorsz?c? restrykcj?, ktra zakazywa?a zamieszkiwanie starozakonnym na wsi i w niektrych miastach, w odleg?o?ci ok. 21,5 kilometra od granic Krlestwa Polskiego.

Wwczas zosta? przerwany rozkwit kultury ?ydowskiej na wsiach.

Nale?y doda?, ?e nie wszyscy opu?cili wioski. Po 1823 roku zosta?a jedna rodzina w Rac?awicach i w Czubrowicach.

W 1838 roku w Rac?awicach mieszka? Jozef Buchner, syn Wolfa Buchnera, ktry posiada? ju? dziewi?? lat po ojcu rol?, cha?up?, chlew i stodo??. W jego domu mieszka?o sze?? osb p?ci ?e?skiej i trzy osoby p?ci m?skiej. Jozef posiada? zwierz?ta hodowlane w tym: 1 konia, 2 krowy, 1 ja?wk?, 5 owiec. Jego gospodarstwo by?o dobrze zaopatrzne w narz?dzia rolnicze, mia? jeden: p?ug, brony i rad?o, rwnie? w inwentarzu zapisany jest wz. By? to zamo?ny i pracowity gospodarz. P?aci? rwnie? podatek propinacyjny, a tak?e zajmowa? si? garncarstwem.

W latach 1851/1852 w Rac?awiach ju? mieszka? tylko Szlom Buchner wraz z ?on? Krajndl? i dwoma crkami: Ryfk? i Franciszk?. Posiada? pole o powierzchni 5 mrg, rwnie? dodatkowo zajmowa? si? garncarstwem.

W Czubrowicach po nakazie z 1823 roku zosta?a tylko rodzina Szymona Langsmana, ktry by? m?ynarzem, dosy? biednym, ale pracowitym, posiadaj?cym jedn? krow? i trzy owce. W 1848 roku rodzina ta opuszcza wie? i tym samym ?ydw, mniej wi?cej do lat 70/80 XIX w. nie by?o w Czubrowicach.

Od dekretu carskiego w 1862 roku, a? do 1939 roku - czas powrotu i rozwoju.

Istotnym dokumentem, a zarazem zbawiennym by? wydany przez cara Aleksandra II dekret z 5 czerwca 1862, ktry znosi? wi?kszo?? ogranicze?, w tym tak?e ograniczenia wobec osiedlania si? w strefach przygranicznych dla ?ydw, a zrwnywa? t? spo?eczno?? z chrze?cijanami w prawach i obowi?zkach.

Dzi?ki temu dekretowi ?ydzi mogli powrci? i znw zamieszkali w naszych miejscowo?ciach. Niestety, tylko kilka rodzin osiedli?o si? na tych terenach. Zapewne w latach 90 XIX w. do Rac?awic przyby?o ma??e?stwo Lewkowiczw z pobliskiego miasta Olkusza, natomiast w Czubrowicach zamieszka? Josek Grosman z ?on? Chan?, mia? na pewno z ni? dwjk? crek: Czarn? i Hann?.

W Rac?awicach ma??e?stwo Lewkowiczw: Berek i Entla z domu Gliksztejn, otworzyli sklep spo?ywczy, ktry prowadzili do czasw II wojny ?wiatowej, a raczej do roku 1940, kiedy to zmar? w?a?ciciel Berek Lewkowicz.

W 1914 r. wybucha I wojna ?wiatowa, do ktrej zostaje powo?any niejaki Lewkowicz, urodzony w 1892 roku w Rac?awicach...

Wcze?niej, bo w 1908 r. w Pacz?towicach zostaje bestialsko zamordowany Moryc Ferber (karczmarz) z ?on? Salome?, a tak?e miejscow? s?u??c?, ktra zosta?a "dobita siekier?". Wiadomo?? o zbrodni rozesz?a si? szeroko i by? mo?e do podobnych sytuacji tylko o mniejszej randze dochodzi?o ju? wcze?niej i by? mo?e dlatego w tym samym roku Rubin i jego syn Josek Lender sprzedali cz??? ich gruntw dworskich, na ktrych kiedy? sta? browar i karczma w Czubrowicach.

W okresie mi?dzywojennym nast?puje rozkwit gospodarczy tutejszych ?ydw. Syn Berka Lewkowicza- Hercyk, za?o?y? piekarnie w Rac?awicach mi?dzy rokiem 1926, a 1928 w swoim rodzinnym domu. Wyroby Hercyka by?y cenione nie tylko przez rodzimych mieszka?cw, ale tak?e by?y rozwo?one do pobliskich sklepw spo?ywczych- na przyk?ad w Przeginii. Hercyk o?eni? si? z Czarn? Grosman z Czubrowic, z ktr? mia? liczne potomstwo. Siostra Hercyka- Ajdla wysz?a za m?? za handlarza- Lewka Krycera. Mia?a z nim czwrk? dzieci.

Joskowi Grosmanowi w latach 20 XX w. spali? si? dom wraz ze stodo?? w Czubrowicach . Nie uda?o si? ustali? przyczyny po?aru, ktry spali? pobiskie zabudowania ch?opskie. Po spaleniu jego dobytku zosta?a za?o?ona stra? ogniowa, a on sam zbudowa? bli?ej drogi, nowy, drewniany, dom, kryty gontem i stodo??, w ktrej mia?y by? przechowywane produkty do rzeda?y w sklepie. Josek by? dobrym cz?owiekiem. Oddawa? swj asortyment potrzebuj?cym dzieciom. Tak?e by? osob? pobo?n?, przestrzegaj?c? Talmudu- ?wiadcz? o tym relacje starszy osb.

W Czubrowicach rwnie? mieszka?y rodziny Herca i Hendli Lewkowicz oraz Borucha i Dwory Braun.

Zag?ada

1 wrze?nia 1939 roku wybucha II wojna ?wiatowa, dla wielu osb r?nej narodowo?ci jest to ostatnia droga w swoim ?yciu ziemskim.

Przez niemieckiego okupanta zosta?y na?o?one na ?ydw specjalne obowi?zki, ktre musia?y by? rygorystycznie przestrzegane pod gro?b? kary ?mierci. Opaski z niebiesk? gwiazd? Dawida, widoczne oznaczenia budynkw, praca przymusowa, zakaz opuszczania miejscowo?ci- to tylko z niektrych z nakazw, ktre godzi?y w godno?? ludzk?.

Na wiosn? 1941 r. do Rac?awic przybywa liczna grupa ?ydw z Krzeszowic. Tymczasem gmina Su?oszowa przeprowadzi?a spis mieszka?cw gminy i okaza?o si?, ?e w jej obr?bie mieszka?o 220 osb narodowo?ci ?ydowskiej. W tym 153 osoby w Rac?awicach, 23 - w Czubrowicach, 32 - w Szklarach, 6 - w Woli Kalinowskiej, 4 - w Wielmo?y i po jednej osobie w Su?oszowie i ?azach.

W lecie 1942 roku przychodzi zawiadomienie od wjta, ?e ?ydzi maj? si? przenie?? w terminie trzech dni do getta w Skale. Na drodze pa?skiej, inaczej dutkowej odbywa si? wysiedlenie ?ydw rodzimych, ktrzy czekaj? na transport furmankami do getta skalskiego. "Tam si? pozbierali. Wiele ?ydwek p?aka?o. Niektre ?egna?y si? z kole?ankami. Wiedzia?y, ?e ju? nie wrc?. Wiedzieli, ?e jad? na ?mier?".

?ydzi po dotarciu do Ska?y zostali pewnie w niej kilka tygodni. 26 sierpnia, lub 1 wrze?nia rozpocz??a si? likwidacja getta. Cz??? ?ydw seriami prowadzono na kirkut skalski, gdzie kilku gestapowcw rozstrzeliwa?o ludzi z karabinw maszynowych. Inn? cz??? skierowano w d?ugiej kolumnie drog? do S?omnik, sk?d mieli p?niej trafi? do obozu zag?ady w Be??cu. Cz??? ?ydw przetrwa?a i powrci?a do getta. 10 listopada tego? samego roku zosta?a przeprowadzona kolejna likwidacja getta w Skale. Za?o?eniem tej akcji by?o zamordowanie pozosta?ych ?ydw, ktrzy ocaleli po pierwszej likwidacji. Z?apanych ?ydw zawieziono furmankami pod Wolbrom. Miejscem ka?ni sta? si? las wolbromski, gdzie niewinne istoty ludzie rozstrzeliwano i zakopywano w du?ym dole.

W taki oto sposb zg?adzono spo?eczno?? ?ydowsk? nie tylko z opisywanych miejscowo?ci, ale tak?e z okolicznych. Z getta skalskiego przetrwa?o kilkunastu ?ydw.

?ydzi z Czubrowic i Rac?awic rwnie? zgin?li w Skale. Potwierdzaj? to powojenne zeznania ocala?ej Pesli Lewkowicz. Poda?a ona w Instytucie Yad Vashem w Izraelu, i? jej dziadek Josek Grosman - w?a?ciciel sklepu spo?ywczego w Czubrowicach, zosta? zamordowany razem z crk? Czarn? Lewkowicz- zon? Hercyka.

Mieli nadziej?

Nie wszyscy stawili si? w dniu deportacji ?ydw z Czubrowic do Ska?y. W?rd nich z Czubrowic znalaz?y si?: Hanna Lewkowicz i jej crka Pesla, a tak?eTauba Lewkowicz i prawdopodobnie jej siostrzenica Tola Braun. Wszystkie urodzi?y si? w Czubrowicach i wszystkie prze?y?y ten trudny okres okupacji.

Tauba i Tola ukrywa?y si? u Antoniego Stochla, natomiast Hanna i Pesla otrzyma?y pomoc od rodziny pa?stwa Sarotw z Czubrowic i to dzi?ki nim prze?y?y.

Historia pomagania Hannie i Pesli Lewkowicz jest bardzo ciekawa. Obydwie cz?sto przychodzi?y po po?ywienie do tej rodziny i otrzymywa?y je. Rwnie? przebywa?y przez pewien okres czasu w domu pa?stwa Sarotw. Bezinteresowna, ofiarna i z czystego serca p?yn?ca pomoc trwa?a do ko?ca lat II wojny ?wiatowej, ale kontakty by?y utrzymywane d?ugo po wojnie. Przyk?adem mog? by? listy Pesli, ktre pisa?a do rodziny p. Sarotw z Izraela.

?le natomiast wypadaj? Rac?awice na tle stosunkw polsko-?ydowskich w czasie, gdy ?ydzi potrzebowali pomocy.

?wiadczy? mo?e o tym relacja powojenna jednego z mieszka?cw Rac?awic- prawdopodobnie Stanis?awa Nogi. Zeznanie znajduje si? w zbiorach ?ydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.

Skrt tej?e relacji: Pewnego dnia znaleziono pi?cioro ?ydw, ukrywaj?cych si? u Wawrzy?ca Pomiernego, ktry mieszka? na ko?cu wsi. Wy?ledzi? ich jeden ch?op,u ktrego owi Izraelici posiadali swoje rzeczy. Chc?c zagarn?? ich kilkuletni dorobek ?ycia, donis? o tym?e fakcie do So?tysa. Ten?e oto rozkaza?, by znalezionych przyprowadzi? do wsi i pilnowa? a? do momentu pojawienia si? policjantw granatowych. Po przybyciu policjantw wywieziono wszystkich pole i tam rozstrzelano.

Historia ta jest opisana rwnie? w ksi??ce "Jest taki pi?kny s?oneczny dzie?... Losy ?ydw szukaj?cych ratunku na wsi polskiej 1942-1945" B. Engelking. Z ksi??ki "Na jurajskim szlaku" J. Kantyki dowiadujemy si?, ?e zamordowanymi by?a rodzina Lewkowiczw. Mordercami byli policjanci granatowi z Ojcowa, ktrzy rwnie? brali udzia? w okupacji pobliskich ?az.

Druga historia pochodzi z ksi?ki J. Grabowskiego. Historia jest podobn? tragiczn? w skutkach. W czerwcu 1944 roku dwunastu ludzi nale??cych do stra?y nocnej otoczyli stodo?? i znale?li i wy?apali z niej sze?cioro ?ydw (ma??e?stwo Lewkowiczw i czwrk? dzieci Krotzerw). Zwi?zanych, p?acz?cych i b?agaj?cych o lito?? ?ydw wywieziono na posterunek policji granatowej w Ojcowie/Su?oszowej, a p?niej odes?ano na ?andarmeri? w Wolbromiu gdzie zostali zg?adzeni.

To dwie udokumentowane historie, ale przeszukiwa? wykonywanych przez ch?opw by?o wi?cej.

Podsumowuj?c: ze 177 osb narodowo?ci ?ydowskiej mieszkaj?cych w Rac?awicach i Czubrowicach bez w?tpienia prze?y?y tylko trzy kobiety i dziewczynka. Prze?y?y dzi?ki pomocy udzielonej przez Antoniego Stochla i rodzin? p. Satotw z Czubrowic. Ich szlachetne czyny zas?uguj? na pami??. Natomiast w Rac?awicach rozstrzelno pi?cioosobow? rodzin? Lewkowiczw, ktr? wyda? jeden Polak. Rwnie? zadenucjonowano sze?ciu ?ydw. W okolicznych lasach zabito troje Lewkowiczw (w tym piekarza rac?awickiego Hercyka). Te haniebne czyny, pope?nione przez niektrych Polakw, niech b?d? refleksj? dla czytelnikw.

Nowa Polska

Tauba Lewkowicz i Tola Braun zaraz po kapitulacji III Rzeszy przechrzci?y si? w ko?ciele parafialnym w Rac?awicach. Tauba przyje?a imiona: Maria, Bronis?awa, a Tola: Helena, Zofia. Potem zarwno Maria jak i Helena wysz?y za m??. Suknie do ?lubu uszy?a im miejscowa kole?anka/krawcowa. Potem sprzeda?y maj?tki i wyjecha?y do miasta Olkusza.

Natomiast Hanna i Pesla zaraz po wojnie przenios?y si? do Krzeszowic, by stamt?d wyjecha? do Wa?brzycha gdzie odwiedza?a ich rodzina p. Sarotw. Ci??ko by?o im si? rozsta? z Polsk?, w ktrej si? urodzi?y i mieszka?y, a w ktrej tak?e spoczywaj? ich bliscy. Jednak?e zdecydowa?y wyemigrowa? do tworz?cego si? pa?stwa Izrael. Sk?d pisa?y listy do rodziny p. Sarotw, ktre zachowa?y si? do dzisiejszych czasw. Niestety kontakt zosta? urwany na roku 1969...

Obecnie zosta? nawi?zany kontakt przez ?ydowski Instytut Historyczny w Warszawie z 85 letni? Pesl?!


Je?eli zaciekawi? Ci? ten artyku?, to napisz do mnie na ten adres mailowy: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Rwnie? wdzi?czny by?bym osobom, ktre zechcia?by podzieli? si? ze mn? nowymi informacjami- napisz swoj? opowie??! Zainteresowanym prze?l? moj? prac?- "Zapomniani, nieznani - ?ydzi zamieszkuj?cy podkrakowskie wsie Rac?awice i Czubrowice"

Konrad Piechota - laureat wyr?niony w oglnopolskim konkursie "Historia i kultura ?ydw polskich" organizowanego przez Fundacje Shalom.

 
II wojna ?wiatowa - szko?a powszechna i tajne nauczanie.

Po zaj?ciu Polski w?adze niemieckie zlikwidowa?y ca?kowicie polskie szko?y wy?sze i ?rednie, a pozostawi?y jedynie podstawowe i nieliczne zawodowe, o mocno okrojonym programie nauczania (nie nauczano wwczas geografii i historii)..Niemcy wydali tak?e nakaz niszczenia podr?cznikw szkolnych z przedmiotw humanistycznych (j. polskiego, geografii i historii). Wbrew temu rozporz?dzeniu, wczesny kierownik szko?y w Rac?awicach, Stanis?aw Wrona zdo?a? ukry? w?rd mieszka?cw wsi zakazane ksi??ki. Natomiast pozosta?y zbir szkolnej biblioteki zosta? zrabowany i wywieziony przez okupanta. W czasie okupacji na terenie wsi, w domach Franciszka Chocho?a, Franciszka Tomczyka i organisty Ludwika Zaj?ca, odbywa?o si? tajne nauczanie. Dzia?alno?? t? prowadzi?y nauczycielki Maria Fritcwna i Florencja Chmielowska, ktre by?y zatrudnione w tutejszej szkole powszechnej. Oprcz tego istnia?o we wsi tajne k?ko dokszta?caj?ce, ktre zorganizowa? i prowadzi? ?o?nierz Armii Krajowej Jzef Domaga?a. Spotkania odbywa?y si? w domu znanego nam Wawrzy?ca Wadowskiego. Jak wspomina Jzef Domaga?a, by?a to niewielka, licz?ca kilka osb grupa m?odzie?y, ktra po uko?czeniu szko?y powszechnej, pragn??a pog??bi? sw? wiedz? m.in. z zakresu j. polskiego, historii i geografii. W tym celu korzystali oni z podr?cznikw ukrytych przez wspomnianego kierownika szko?y.

K. Tomczyk Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000.

 

Ma?o kto wie, ?e w Rac?awicach przez krtki czas przebywa? Jzef Pi?sudski, p?niejszy naczelnik pa?stwa, wdz naczelny Wojska Polskiego i premier Polski. By?o to 7 sierpnia 1914 roku.

Jak wiemy 28 lipca 1914 roku dosz?o do wybuchu pierwszej wojny ?wiatowej. Do walki mi?dzy sob? stan??y m.in. pa?stwa zaborcze. Wobec tego faktu zwolennicy orientacji austropolskiej wyst?pili z has?em zbrojnej akcji przeciwko Rosji. Wyst?pienie to poprzedzi?a mobilizacja oddzia?w strzeleckich w Krakowie i Krzeszowicach. Na 5 sierpnia 1914 roku wyznaczono mobilizacj? w Krzeszowicach, na ktr? przyby? Jzef Pi?sudski. Pomimo wielu trudno?ci uda?o si? zmobilizowa? oko?o 1500 ?o?nierzy, ktrzy w dniach 6 - 12 sierpnia 1914 roku przekroczyli granic? zaboru rosyjskiego w Rac?awicach i poprzez Przegini?, Ska??, Miechw pomaszerowali na Kielce.

7 sierpnia 1914 roku granic? zaboru przekroczy? oddzia? strzelcw dowodzony przez Jzefa Pi?sudskiego, ktry zatrzyma? si? w Rac?awicach, prawdopodobnie by odpocz?? i zaopatrzy? si? w ?ywno??. Tu spotka?a ich przykra niespodzianka - spo?ecze?stwo rac?awickie nie przejawia?o wi?kszej rado?ci na widok wkraczaj?cych oddzia?w polskich. Podobnie zachowywa?a si? ludno?? w innych miejscowo?ciach, przez ktre przechodzili strzelcy. Towarzysz?cy ?o?nierzom kapelan wojskowy, tak oto opisuje m.in. postaw? mieszka?cw Rac?awic - Ludno?? nie przyj??a nas z obiecanym entuzjazmem, oboj?tna nawet nie ch?tna. Kupi? trudno by?o. Krzyk i skargi przed komendantem kobiety, ?e jej za g?? zap?acili tylko dwa z?ote i wiele innych pretensji.

Po kilku tygodniach, ktre up?yn??y od przemarszu strzelcw dokonano wykopu s?upa granicznego znajduj?cego si? w Rac?awicach, ktry nast?pnie zosta? przewieziony do Krzeszowic. Przemarsz oddzia?w Pi?sudskiego przez granic? zaboru rosyjskiego upami?tnia obelisk znajduj?cy si? w Pacz?towicach.

Kazimierz Tomczyk

 

W 1854 roku plebanem w Rac?awicach zosta? ks. Felicjan S?omczy?ski, ktry zaraz po przybyciu do parafii rozpocz?? starania o przeprowadzenie remontu ko?cio?a i budynkw pleba?skich. Jego dzia?alno?? na tym polu przedstawia si? nast?puj?co: W 1859 roku prowadzi? budowniczego w celu sporz?dzenia kosztorysu remontu. Trzy lata p?niej uzyska? zatwierdzenie funduszy na remont ?wi?tyni, dzwonnicy oraz oparkowania cmentarza w kwocie 2418 rubli i 10 kopiejek.

Kiedy rozpocz?to remont ko?cio?a, tego nie wiemy. Dopiero z 1867 roku pochodzi wzmianka o przeprowadzanych pracach remontowych, ktre prawdopodobnie uko?czono w 1870 roku, bowiem taka data zosta?a umieszczona na jednej z belek stropowych w dzwonnicy. (data jest widoczna do dzisiaj). W 1868 roku ks. S?omczy?ski uzyska? pozwolenie i dotacj? rz?dow? na wybudowanie nowej plebanii. Koszty wystawienia plebani obliczono na 1963 ruble i 91 kopiejek, z czego 10 proc. mia?o pochodzi? z dotacji pa?stwowej, za? pozosta?a kwota ze sk?adek parafian.

Dwa lata p?niej, tj. w 1872 roku, ks. S?omczy?ski wraz z parafianami ufundowa? dzwon, zapewne jako podzi?kowanie Bogu za szcz??liwe uko?czenie prac remontowych. W 1885 roku kosztem parafian z Czubrowic, Szklar i Zawady, zosta? odnowiony o?tarz boczny po lewej stronie. Prace konserwatorskie przeprowadzi? bli?ej nam nie znany Bronis?aw Stelmachniewicz. Prawdopodobnie odnowiono wwczas drugi o?tarz boczny (zapewne prace sfinalizowali mieszka?cy Rac?awic). Ks. Felicjan S?omczy?ski zmar? 9 grudnia 1892 roku, w wieku 78 lat. By? proboszczem w Rac?awicach przez 38 lat. Jest pochowany na cmentarzu parafialnym.

(K. Tomczyk, Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000, s. 84-87).

 
Oddzia? partyzancki "Szturm" - 1944 r.

Dnia 24 sierpnia 1944 roku, wczesnym rankiem z kierunku Zawady przez wie? Rac?awice przechodzili partyzanci radzieccy, ktrzy nast?pnie weszli do lasu nale??cego do le?nictwa Dubie, gdzie zamierzali odpocz??, a noc? pod??y? w kierunku Zakopanego. Dowdc? tego oddzia?u, licz?cego 150 ludzi by? kpt. Iwan Iwanowicz Karawajew. Przy jego oddziale by?y te? dwie grupy desantowe do zada? specjalnych, licz?ce ??cznie 20 osb. Oko?o godziny 10, Niemcy po wykryciu partyzantw przyst?pili do walki, wprowadzaj?c samolot, czo?g i piechot?. Walka trwa?a przez ca?y dzie? i zako?czy?a si? du?ymi stratami niemieckimi. Partyzanci stracili 54 ludzi, z czego 32 zabitych z?o?ono do wsplnej mogi?y w Dubiu, na zboczu wzniesienia uroczyska le?nego Widoma, nad ktrym stoi pomnik.
(K. Tomczyk, Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000, s. 117, 118.)

 
?p.ks. Boles?aw Ko?acz

9 listopada 2013 r. zmar? wieloletni proboszcz parafii w Lipnicy Wielkiej na Orawie - ks. Boles?aw Ko?acz. Mia? 85 lat. Ko?acz by? proboszczem w Lipnicy od 1977 roku do 2003 roku. W 2008 roku by? administratorem parafii po ?mierci swojego nast?pcy. Potem przeszed? na emerytur? zamieszkuj?c jednak w parafii w Lipnicy. W latach 1968-1977 by? proboszczem w Rac?awicach.

 
Szko?a w 1918 r.

Szko?a w Rac?awicach rozpocz??a funkcjonowanie w roku szkolnym 1917/1918, na co wskazuj? zachowane do dzi? dzienniki lekcyjne. Jak podaje Kronika Powiatu Olkuskiego z czerwca 1918 roku, na terenie wsi istnia?y 3 szko?y, do ktrych ucz?szcza?o 300 dzieci. Wspomniane szko?y nie nale?y uto?samia? jako 3 oddzielne jednostki o?wiatowe, lecz jako jedna instytucja podzielona na 3 placwki (filie), mieszcz?ce si? i nauczaj?ce w domach miejscowych gospodarzy. Jednym z tych , ktrzy udost?pniali swe pomieszczenia by? Izydor Wadowski, zamieszka?y na ko?cu wsi od strony Pacz?towic. Ka?da z tych placwek (szk?) mia?a swego kierownika, przy czym o dwch nie posiadamy wiadomo?ci, natomiast wiemy, ?e kierownikiem pierwszej szko?y by?a niejaka Zawiszanka,. Ona to wraz z proboszczem Julianem Krlem i pozosta?ymi nauczycielami, do?o?y?a wielu stara? w propagowaniu o?wiaty na terenie wsi. Jak podaje dalej wspomniana Kronika Powiatu Olkuskiego, oni to z niestrudzonym zapa?em wpajali starszym i dzieciom, przy ka?dej sposobno?ci poczucie godno?ci narodowej, zami?owania do tradycji i przesz?o?ci historycznej. Wyrazem ich zaanga?owania, ?wiadczy zorganizowanie w dniach 4 i 5 maja 1918 roku, uroczystych obchodw uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Podczas tej uroczysto?ci ?piewano pie?ni patriotyczne, deklamowano wiersze, a tak?e przedstawiono zebranym mieszka?com znaczenie Konstytucji dla ludu polskiego. Uroczysto?? ta wycisn??a niezatarte znami? w sercach ludu.(K. Tomczyk, Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000, s. 98, 99 ).
?

 
Po?ar domu - 1935 r.

19 czerwca 1935 roku sp?on?? dom Jana Kameli. (Gazeta Tygodniowa 1935, nr 27).

 
Epizod z powstania styczniowego - 1863 r.

Po po?udniu, 5 kwietnia 1863 r., po potyczce pod Szklarami z polskimi oddzia?ami powsta?czymi, oddzia?y wojska rosyjskiego stan??y obozem pod Rac?awicami. Kilkunastu dragonw uda?o si? z obozu do Gorenic, gdzie dokona?o w rabunku w miejscowym dworze. (Czas, R. 16, nr 81).

 
Likwidacja grupy przest?pczej - 1943 r.

W czasie okupacji na terenie Rac?awic i okolic dzia?a?a kilkuosobowa, uzbrojona grupa z?odziei daj?ca si? we znaki tutejszym mieszka?com. Na czele tej grupy, nies?usznie nazywanej partyzantami sta? niejaki Guzik. Kres dzia?alno?ci bandy Guzika nast?pi? pod koniec listopada 1943 roku, kiedy to podczas ob?awy urz?dzonej w Rac?awicach przez polsk? policj? (granatow?) i niemieck?, zosta? zastrzelony Guzik a jego kompan schwytany i odstawiony do ?andarmerii. Zdarzenie to mia?o miejsce na gospodarstwie Stanis?awa i Katarzyny Matluchw, ktre wwczas by?o po?o?one w szczerym polu, pomi?dzy Rac?awicami a wsi? Szklary. Z relacji Marii Skotnicznej, crki Matluchw dowiadujemy si?, ?e Guzik nie zgin?? od razu, lecz najpierw zosta? pojmany, potem pobity, a nast?pnie zmuszony do ucieczki i wtedy zastrzelony. Pocz?tkowo zosta? pochowany tu? obok zabudowa? Matluchw, potem przeniesiono go na wzgrze zwane ?ysica, sk?d zabrano go i pochowano podobno na tutejszym cmentarzu.

Policja aresztowa?a rwnie? gospodarza Stanis?awa Matlucha, bowiem istnia?o podejrzenie, ?e sprzyja? poszukiwanym. Po przesz?o tygodniowym pobycie w areszcie w Krzeszowicach, gdzie by? przes?uchiwany, zosta? zwolniony i uznany za niewinnego, nie maj?cego nic wsplnego z Guzikiem, ktry u niego pojawi? si? przypadkowo. W ob?awie uczestniczy? m.in. st. sier?ant Jzef Niejadlik, pe?ni?cy w czasie okupacji funkcj? komendanta rejonowego Polskiej Policji (granatowej) w Krzeszowicach. Po wojnie w dniach 25-27 maja 1945 roku komendant by? przes?uchiwany przez Urz?d Bezpiecze?stwa Publicznego i zezna? wtedy: Ja, Jzef Niejadlik przyznaj? si?, ?e by?em w Rac?awicach na ob?awie wraz z policj? polsk? i niemieck?, tam by? zastrzelony Guzik, a drugi zatrzymany i odstawiony do ?andarmerii...

(K. Tomczyk, Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000).

 
Dawny cmentarz

W obr?bie ko?cio?a parafialnego w Rac?awicach znajduje si? pierwotny cmentarz. Zmar?ych grzebano na zewn?trz jak i wewn?trz ko?cio?a. Z uwagi na niewielkie rozmiary podziemnej krypty, chowano w ko?ciele prawdopodobnie tylko ksi??y. Po roku 1747, w zwi?zku z zaleceniem Konsystorza (Rady Biskupiej), zaprzestano grzebania zmar?ych w ko?cio?ach oraz likwidowano pochwki z krypy ko?cielnych. Cztery lata p?niej, w roku 1751 miejscowy pleban Jakub Kosecki wykonuj?c polecenie w?adz ko?cielnych oczy?ci? groby znajduj?ce si? pod ko?cio?em. Szcz?tki zmar?ych zosta?y pochowane przy bocznym wej?ciu do ko?cio?a od strony po?udniowej. Jak podaje wzmianka w tym obrz?dzie uczestniczy?o 30 kap?anw. Cmentarz przyko?cielny pe?ni? sw? funkcj? do 1841 roku., tj. do czasw wybudowania obecnego cmentarza. Jak wspomniano wy?ej w ?wi?tyni znajduje si? podziemna krypta. Jest ona umieszczona po?rodku ko?cio?a. Do jej wn?trza mo?na si? dosta? po uprzednim otwarciu drewnianego w?azu w pod?odze, zej?ciu po kilku schodach oraz przedostaniu si? przez do?? niski, w?ski otwr. Ca?a krypta wymurowana jest z kamienia. Jej sklepienie ma kszta?t ?ukowy, pod?o?e wype?nione jest ca?kowicie ziemi? (glin?). Wymiary krypty wynosz? oko?o 4,5 m. d?ugo?ci , 4 m. szeroko?ci, za? wysoko?? nie przekracza dwch metrw. (K. Tomczyk, Dzieje wsi i parafii Rac?awice, Krakw 2000).

 
«pierwszapoprzednia12następnaostatnia»

Strona 1 z 2

Ciekawostki z przesz?o?ci

Dawne wierzenia i zwyczaje

Statystyka strony

Użytkowników : 2
Artykułów : 282
Odsłon : 146582

Go?cimy

Naszą witrynę przegląda teraz 42 gości